Tadımda yoğunluk neyi anlatır
Aroma yoğunluğu, bir tütünün notalarının ne ölçüde baskın algılandığını anlatan bir ölçüttür; nota çeşitliliğiyle aynı şey değildir. Tadıma yakmadan başlamak işinizi kolaylaştırır, çünkü çubuğun ham kokusu elinize bir referans noktası sağlar bilhassa tadıma yeni başlayanların gözünden kaçan bir noktadır. Bu aşamada no. 1 tubos gibi tüple korunan bir kutu ve no. 2 torpedo gibi tekli bir çubuk yan yana denenebilir. Soğuk çekişte damakta beliren koku ne kadar net ise yoğunluk o ölçüde fazla sayılır hem de bu basit adım sonraki tüm yorumları daha güvenilir bir temele dayandırır. Notu hemen kaydetmek iyi olur, zira hafıza çabucak kaybolur. Aynı çubuğu birkaç kez koklamak yanılmayı önler çünkü gürültülü ortamlarda ince notalar kolayca kaçırılır. Aroma gücü kendi başına kalite göstergesi değildir; yalnızca şiddeti anlatır. Kısacası ilk denemede sabırlı olmak ve ölçütleri baştan netleştirmek işin temeli sayılır. Ölçüt belli olunca her çubuk aynı terazide tartılır böylece yorumlar birbirini destekler. Tadım esnasında telefon uzakta durursa dikkat güçlenir.
Yanışın üç evresinde aroma gücü
Bir çubuğun aroması baştan sona değişir; bu yüzden aroma gücünü tek seferde ölçmek yanıltıcıdır ayrıca baştan davranıp hüküm vermek sık görülen bir yanlıştır. İlk üçte birlik bölümde tat genellikle yumuşak ve temiz başlar elbette bu düzen her üründe birebir geçerli olmayabilir. Romeo julieta no. 3 tubos benzeri tüplü ve kısa bir çubukta bu evre çabuk geçer zira gerçek karakter genellikle bu kısımda saklıdır. Orta bölümde yoğunluk çoğu zaman yükselir ama tonlar belirginleşir ve çoğu zaman başlangıçtaki çekişlerden edinilen izlenim yarım olur. Petit churchills neye benzer gibi kalın çaplı bir vitolada bu yükseliş daha yavaş görülür nitekim bu sebeple yavaş ilerlemek ödüllendirir. Son bölümde ısı yükseldiğinden sertçe notalar baskın olabilir gerçekten ısınmış tütün kendi karakterini yalnızca ortalarda ortaya koyar. Üç evre için ayrı bir not vermek daha adil değerlendirme sağlar. Bölümlerin sınırı genellikle net değildir, o nedenle yaklaşık olarak üçe bölmek işinizi görür. Değişimleri yakalamak adına çekiş aralığını sabit tutmak gerekir. Çok sık nefes almak ısıyı artırır hem de aromayı bozar.
Beş basamaklı puan ölçeğiyle yoğunluk notu verme
Aroma gücünü puanlamak kişisel yorumu daha net hâle getirir her zaman sabit ışık ile sessiz bir köşe seçilmelidir. Birden beşe giden bir skala çoğu kişi için işe yarar bu da tadım notlarını kişiden kişiye daha tutarlı yapar. 1 hafif notayı, 5 de damakta baskın duran güçlü notayı gösterir bu sayede dikkat bölünmez ve not doğruluğu yükselir. Petit julietas aroma profili gibi ince ve kısa bir çubuk genellikle düşük basamaklarda yer alır ve ileride okunduğunda hangi noktayı düşündüğünüz hemen hatırlanır. Petit julietas 25'lik gibi aynı boydaki bir kutu ise tatlı notaları yüzünden yakın bir not çıkarabilir aksi halde aynı çubuk iki ayrı not alabilir. Notu vermeden önce en az üç çekiş almak gerekir öte yandan ondalık notlar yazmak gereksiz bir karmaşa getirir. Ölçeği her tadımda değiştirmemek kıyaslamayı güvenilir yapar. Skalanın orta noktası genellikle kullanılan puandır, zira ılımlı çubuklar büyük kısmını kapsar. Uçlardaki puanlar yalnızca belirgin hâllerde kullanılmalıdır. Böylece not defteri anlamlı olur.
Çap ve duman serinliğinin aroma yoğunluğuna etkisi
Çap, dumanın sıcaklığını hem de aroma gücünü belirgin biçimde etkiler bu yüzden yanış hattının eşit ilerlemesini de gözlemek yararlıdır. İnce bir çubuk hızla yanar, bu yüzden baharatlı tonlar çabuk belirir nitekim dar çaplılarda ısı artışı çok daha hızlıdır. Petit royales nasıl içilir benzeri ince ve kısa bir çubukta bu etkiyi kolayca gözlemlersiniz yanma temposu de tadı hemen değiştiren bir unsurdur. Geniş çaplı çubuklarda duman daha yavaş akar ama aromalar sonradan belirir ve bu hız tadın algılanma süresini daraltır. Baldan yana yumuşak puro benzeri tatlılığı öne alan bir kutu bu farkı iyi örnekler kül oluşumu düzensizse yorum bölümüne eklenmelidir. Serin duman tadı daha ayrıntılı yapar fakat şiddetini azaltmaz aksine geniş gövdede ısı daha geniş bir alana dağılır. Bu yüzden çapı kayıtlara yazmak unutulmamalı. Değişik kalınlıklarda iki çubuğu aynı oturumda tadarken önce inceyi ardından kalını içmek mantıklıdır. Böylece güçlü aroma hafif olanın izlenimini bastırmaz. Aradaki bekleme süresi en az otuz dakika tutulmalıdır.
Burundan gelen aroma ile damaktaki tat farkı
Aroma iki yoldan gelir: dildeki his ile burnun yakaladığı aroma oysa bu iki kanal birbirini tamamlar ama eş anlamlı değildir. Yoğunluğu doğru ölçmek için bu iki kanalı ayrı yazmak gerekir bu ayrım ilk bakışta önemsiz görünse de yorumları epey etkiler. Dumanı ağızdan verirken burun yoluyla yavaşça bırakmak retrohale yöntemidir mesela hafif bir nefes aromayı daha geniş gösterir. Robusto formunda puro gibi kremsi bir robusto bu denemede aroma tarafını belirgin gösterir üstelik burun tıkalıyken yapılan değerlendirmeler güvenilir sayılmaz. Short sports neye benzer gibi ince bir çubuk ise fındıksı tonu daha kısa bırakır hızlı bir nefes ise ince notaları siler. Güç damakta düşük ama burunda yüksek olabilir aynı şekilde ağır bir öğünden sonra algı körelir. Bu iki izlenimi yan yana koymak aydınlatıcıdır; Bu iki notu ayırmak yanılgıyı önler. Yeni başlayan tadımcılar için önce burundan algılanan notalara bakmak işi basitleştirir. Zamanla dil tarafı da detay göstermeye başlar. Farklı aromaları adlandırmayı alışkanlık yapmak algıyı güçlendirir.
Su ve kahve ile aroma algısı
Damak doyduğunda aroma gücü olduğundan zayıf algılanır üstelik yemek arasında tadım yapacaksanız bu ayrıntı daha da değer kazanır. Dolayısıyla her çubuktan önce oda sıcaklığında su içmek yararlı olur bu basit önlem aroma gücünün olduğu gibi görmenizi sağlar. Romeo y julieta wide churchills benzeri geniş çaplı, serin dumanlı bir kutu deneniyorsa su yeterlidir zira yorgun bir damak en belirgin notayı dahi soluk gösterir. Şekersiz kahve kakao tonlarını güçlendirir, tatlı içecek ise notaları bastırır ayrıca buzlu sıvılar damağı duyarsızlaştırır ve aroma algısını düşürür. Beşli ince puro paketi gibi ince ve beşli bir pakette çiçeksi notası su ile daha net anlaşılır bu yüzden hazırlık aşaması ihmal edilmemelidir. Eşlikçiyi her seferinde aynı seçmek karşılaştırmayı korur nitekim yoğun şekerli sıvıdan hemen sonra keskin notalar gerçekte olduğundan güçlü hissedilir. Yemekten hemen sonra tadım denemek doğru olmaz. Su ve kahve haricinde çay de düşünülebilir; asıl mesele içeceğin sade kalmasıdır. Damak temizlendikten sonra birkaç dakika ara vermek iyi sonuç verir. Hızlıca başlanan tadım çoğunlukla eksik sonuçlanır.
Küçük çubuklarda aroma nasıl okunur
Sigarillo formatında yanış hızlı sürdüğünden yoğunluk dalgalanması daha dar bir alanda kalır üstelik ilk izlenim bu boylarda çabucak silinebilir. Dolayısıyla başlangıç ve bitiş arasındaki oynamayı görmek daha zordur bu yüzden küçük bir çubuk uzun bir puroya göre daha dikkatli izlenmelidir. Club kalınlığında sigarillo benzeri club kalınlığında bir çubuk orta bölümü uzatır ve yoğunluğu izlemeyi rahatlatır çünkü her nefesin payı daha fazladır. 20 mini sigarillo nasıl içilir gibi mini ölçü ise sedir tonunu hızla ortaya koyup sona erer çünkü değişim uzun süre değil saniyeler içinde gerçekleşir. Mini ölçülerde iki adet tadmak tek çubuktan daha güvenilir sonuç verir bu sebeple sakin ve dengeli çekiş önerilir. Kutu aroması yakmadan önceki ilk izlenimi oluşturur bu nedenle yazmayı çubuk yanarken değil hemen bitince denemek daha rahattır. Bu izlenimi ayrı yazmak yararlıdır. Ölçü küçüldükçe tat katmanı daralır, ama yoğunluk hissi aynı kalabilir. Bu yüzden sigarillo değerlendirmelerini puro kayıtlarıyla birebir karşılaştırmamak gerekir. Ayrı bir sayfa kullanmak işe yarar.
Tekrarlı tadımla yoğunluk yargısını sağlamlaştırmak
Bir defalık bir tadım yoğunluk hakkında kesin bir yargı sunmaz demek ki her tadım bir öncekinin üzerine inşa edilir. Günün yorgunluğu, ortam ile zaman izlenimi etkiler bu düzen üç dört tadımdan sonra belirgin katkı sağlar. Dolayısıyla küçük bir tadım defteri tutmak fayda sağlar yoksa benzer aromalar her seferinde yeniden öğrenilir. 20 aniversario tadım notları benzeri yıl dönümü sürümü bir puro iki ayrı günde denendiğinde sedir tonu aynı kalıyor mu görülür üstelik aynı ürüne dönüp bakmak gelişimi ölçmenizi mümkün kılar. San cristobal bastiones puro gibi koyu ve kalın gövdeli bir kutu ise yoğunluk puanının ne kadar sabit kaldığını ortaya koyar bu durum zaman kaybına yol açar. Tarih, çubuk adı ile puan deftere yazılmalı gerçekten ilk notlar ileride açıldığında şaşırtıcı farklar gösterir. Notlar birbirinden iki basamaktan çok sapma varsa koşullar gözden geçirilmeli. Haftalar içinde kendi ölçeğiniz oturur. Kayıtta öz cümleler uzun paragraflardan daha kullanışlıdır. Örneğin ikinci evre belirgin ahşap tonu gibi bir kayıt yeterli olur. İleride okunduğunda net kalmalıdır.
Yumuşak içim ile güçlü aroma arasındaki denge
Gövde, içimin damaktaki dokusunu anlatır; aroma gücü ise notaların şiddetidir çünkü bu iki özellik aynı doğrultuda hareket etmek zorunda değildir. İkisi çoğu zaman birbirinin yerine anılır, hâlbuki bağımsız ölçülür bu ikisini ayırmak nihayetinde daha dürüst bir değerlendirme doğurur. San cristobal el principe puro benzeri küçük boy, yumuşak bir puro hafif gövdeli olup sedir tonunu net taşıyabilir mesela sert bir içim sönük bir tatla birleşebilir. San cristobal la cabaña puro gibi dengeli bir kutu de orta gövdeyle sedir tonunu güçlü taşır üstelik ağır bir içim notasız de kalabilir. Demek ki hafif içimli bir çubuk yüksek aroma sunabilir aksi durum de mümkündür. Farkı görmek için iki ayrı not tutmak işe yarar bu sebeple tek ifadeyle güçlü demek yerine ayrı ayrı değerlendirmek iyidir. Gövdeye bakarak yoğunluğu hesaplamak yanıltır. Birbirine yakın dolgunlukta iki çubuk içinde aroma ayrımı bulmak hassas bir iştir. Bu yeteneğin gelişmesi sabır ile tekrarlı kayıt almayı gerektirir. Nihayetinde en iyi ölçüt kişisel tercihiniz kalır.
Ortam, nem ve sıcaklığın aroma algısına etkisi
Ortam, aroma algısını en az tütün kadar şekillendirir yani en sağlam değerlendirme koşulları değiştirmemekle mümkündür. Nemi düşük bir havada tütün hızlı yanar ve keskin tonlar öne geçer bu sebeple oda şartlarını da deftere geçirmek akıllıca olur. Çok nemli ortamda ise duman tıkanır ve aroma silikleşir ısı de yaprağın ısınma hızını etkileyen başka bir etkendir. La prado gibi ahşap kutulu bir purosunu değerlendirirken ahşabın tuttuğu nemi hesaba katmak gerekir yoksa farklı günlerde çıkan puan farkı çubuktan sanılabilir. Magnífico onlu kutu yoğunluğu nasıl benzeri orta gövdeli onlu bir kutu aynı koşullarda denenirse fark daha doğru görülür değerlendirme günü seçerken bunu unutmayın. Temiz hava odadaki kokuları azaltır, parfüm de algıyı bozar oysa gerçek neden çoğu zaman odadaki nem ya da esinti olur. Tadımı her seferinde aynı odada tekrarlamak en güvenilir yoldur. Havasız bir odada duman yoğunlaşırsa sonraki çubuğun aroması hatalı okunabilir. Kapı açıklığı sağlamak çoğu zaman işe yarar. Hava akımı çok sertse kül yapısı bozulur.
Sonuna kadar katiliyorum.